Barddoniaeth Sibrydion

Englyn y Sul - 05.12.2004

2004-12-05T15:49:00.000+01:00

Mae'r englyn hwn yn o awdl fuddugol Elwyn Edwards yn Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd 1988, Storm. Mae'r awdl yn hynod bersonol a theimladwy, gan son gyda chryn emosiwn am golli ei fam i gancr. Hwn yw un o uchelfannau'r awdl i mi, gan roi ias i lawr fy nghefn wrth ei darllen dro ar ôl tro.

Minnau a 'nhad yn gwadu - yn hyddysg,
ond gwyddem er hynny
am lid erch y cwmwl du
dan y cnawd yn cenhadu.

Englyn y Sul - 28.11.2004

2004-11-28T18:36:00.000+01:00

Rydw i wedi dychwelyd, o'r diwedd, ac yn mynd i adfer yr hen drefn o englyn yr wythnos.

I dalu iawn am beidio rhoi englynion yma ers wythnosau, mae gen i ddau englyn yr wythnos hon. John Morris-Jones yw'r awdur ac mae'r englynion yn y traddodiad diarhebol, epgramatig. Dwi'n hoff o symlrwydd a neges oesol y ddau englyn.

Ieuenctid
Llawn hyder llon ydyw'r llanc, - syber yw
Yn ei asbri ieuanc;
Edrych am hoender didranc,
Heb un drwg, heb enw o dranc.
Henaint
"Henaint ni ddaw ei hunan"; - daw ag och
Gydag ef, a chwynfan,
Ac anhunedd maith weithian,
A huno maith yn y man.

Englynion Coll y Sul

2004-11-02T16:22:00.000+01:00

Gan fy mod wedi bod i ffwrdd yn jolihoitian, mae'r ddau ddydd Sul diwethaf wedi pasio'n ddi-Englyn, ond peidiwch â phoeni, fe fydd trefn arferol Englyn y Sul yn cael ei ail-gynnau y penwythnos nesaf.

Englyn y Sul - 17.10.2004

2004-10-17T16:23:00.000+01:00

Yn anffodus, dydw i ddim yn siwr o enw awdur yr englyn sydd gen i ar eich cyfer yr wythnos hon. Ymddangosodd yr englyn ar boster yn annog etholwyr i bleidleisio dros Mr Myddleton Biddulph a gyhoeddwyd gan Wasg Gee. Mae'r englyn yn y traddodiad 'gwael iawn', a'r unig englyn rwyf i wedi'i ddarllen ar yr odl 'awl'.

Miloedd ar filoedd rydd fawl, - i Biddulph
Ein pleidiwr rhyddgarawl
Na chwiliwn - honwn ein hawl
Ein GWRON sydd ragorawl.

Englyn y Sul - 10.10.2004

2004-10-10T16:25:00.000+01:00

T Llew Jones ydi awdur Englyn y Sul yr wythnos hon, englyn sy'n dod o'r gyfrol 'Canu'n Iach'. Dwi'n hoff o'r sylw cynnil a phoenus o gywir sydd gan y bardd, gyda'r dweud yn hollol naturiol a'r gynghanedd yn llifo.

Dagrau
Ein tristau wna dagrau dyn - o wylio'n
Ei alar; ond wedyn
Y dwysaf anffodusyn
Yw'r hwn na all dywallt un.

Englyn y Sul - 03.10.2004

2004-10-03T19:52:00.000+01:00

Englyn gan Elfed sydd gen i'r wythnos hon - englyn sy'n cael ei ddyfynnu gan Alan Llwyd yn y rhifyn diweddaraf o Barddas. Dwi'n hoff iawn o'r llinell olaf a sut mae'r englyn yn troi'n araf tuag at y diwedd.

Bore oes - O! mor brysur - y gwibia
Gobaith ar ei antur:
Canai lai pe gwelai gur
Y blodau dan y bladur.

Englyn y Sul - 26.09.2004

2004-09-26T14:35:00.000+01:00

Englyn wedi'i fenthyg o furiau'r Annedd. Mei Mac sydd bia'r englyn. Fy rheswm am ddewis yr englyn hwn ydy'r sicrwydd yn y llinell olaf - mor syml, ond eto'n arbennig o effeithiol.

Yfory
Hwyrach y daw â gwrachod, - neu'n hwyrach
Daw â chariad hynod,
hwyrach y daw â Herod,
ond myn Duw y mae o'n dod.

Awelon

2004-09-26T14:25:00.000+01:00

Dyma gopi ar-lein o "gerdd" fuddugol Aled Jones Williams am y goron yn Eisteddfod Tyddewi, 2002.

Yn bersonol, dydw i ddim yn meddwl llawer o'r gerdd.
Efallai mai fi sydd yn rhy dwp i ddeall mawredd y gerdd neu rywbeth tebyg, ond wrth drio edrych heibio 'gimics' y coma mewn bocs a llinellau yn siap giât, dydw i ddim yn cael fy effeithio gan y gerdd.

Fel dramodydd, mae Aled Jones Williams yn serenu - gweler archifau Sibrydion - ond, er nad ydw i'n agos at ei athrylith geiriol ef, dydw i ddim yn credu ei fod yn fardd o bell ffordd.

Englyn y Sul - 19.09.2004

2004-09-19T20:07:00.000+01:00

Rydw i'n ffan mawr iawn o genre yr 'Englyn Gwael' (gweler isod am enghreifftiau), ac mae fy englyn i'r Cranc yn driw i'r traddodiad hwn.

Y Cranc
Un erioed am yr adar - yw y Cranc
O! Un craff ochrgamgar:
Priodi'n chwil yn Llanilar,
Rob y cranc, Rebeca'r iâr.

Englyn y Sul - 12.09.2004

2004-09-12T17:05:00.000+01:00

Englyn affwysol o wael (a dienw) sydd gen i'r wythnos hon. Er mor wael yw'r englyn yma, dwi'n meddwl y byddai'n anodd iawn ei wella - beth arall y medrwch chi ddweud am gath?!

Cath
Un ffel iawn sy'n hoff o lâth - neu bysgod,
Mewn basged mae'n dwmpath.
Un ddel na nofia ddwylath,
Un sy'n ofni ci yw Cath.

Englyn Canol yr Wythnos - 09.09.04

2004-09-09T21:38:00.000+01:00

Englyn gan y bardd Ceri Wyn Jones sydd gen i'r tro hwn. Mae'r englyn yn cael ei adrodd o safbwynt pry cop yn siarad â naturiaethwr. Dwi'n hoff o'r ddau air cyfansawdd yn y drydedd llinell yn enwedig.

'Beauty is in the eye of the beholder'
Y rhith hud o wyrth edau - a weli,
Ond fe welaf innau
Garcharwisg y frodwisg frau
Yn gadwynog o denau.

Englyn y Sul - 05.09.2004

2004-09-05T22:19:00.000+01:00

Mae'r Englyn y dydd Sul hwn yn dod o'r gyfrol fechan 'Deg Marc!' o'r gyfres Pigion 2000. Gweithiau o Ymrysonau'r Genedlaethol a hawliodd ddeg, chwech neu pedwar marc (o dan yr hen system sgorio) sydd yma. Mae'r Englyn dwi wedi'i ddewis wedi'i gyfansoddi gan y Prifardd Twm Morys. Mae'r llinell olaf yn gampwaith.

Hen Gariad
Mae twrw ei henw hi - yn 'y mhen
Ac mae hynny'n profi
Bod y weiren heb dorri:
Mae'i henw'n fom ynof i.

Englyn Canol yr Wythnos - 02.09.2004

2004-09-02T20:27:00.000+01:00

Mae'r englyn hwn yn mynd â ni yn ôl mewn amser i ddyddiau Robert ap Gwilym Ddu. Mae'r englyn yn cael ei dyfynnu yn Anghenion y Gynghanedd gan Alan Llwyd fel enghraifft o Englyn Epigramatig. Dwi'n hoff o'r llinell olaf, sy'n cysylltu yn ôl i'r Eisteddfod Genedlaethol eleni, gyda Tir Neb yn destun cystadleuaeth y Gadair.

Anobaith
Er cwyno lawer canwaith - a gweled
Twyll y galon ddiffaith;
Ni fyn Duw o fewn y daith
Droi neb i dir anobaith.

Englyn y Sul - 29.08.2004

2004-08-29T16:00:00.000+01:00

Mae Englyn y Sul yr wythnos hon yn dod o Gyfansoddiadau Eisteddfod Dyffryn Conwy 1989. Yr englyn hwn oedd y buddugol yng nghystadleuaeth yr Englyn. Awdur yr englyn ydy'r bardd T. Arfon Williams a oedd yn enwog am lunio englynion ar ffurf un brawddeg yn llifo trwy'r llinellau. Mae'r englyn arbennig hwn yn enghraifft o'r dechneg 'Arfonaidd' yma o gyfansoddi, ac yn englyn dwi'n hoff iawn ohonno.

Cwlwm
Rhywun i wneud fy nghareia' a geisiaf
ac, oes, mae'n y Cartra'
hwn ddyn sy'n eu clymu'n dda,
ond pam nad yw Mam yma?

Englyn Canol yr Wythnos - 26.08.2004

2004-08-26T16:48:00.000+01:00

Mae'r englyn hwn (sy'n parhau â'r thema o hen englynion comedi) wedi'i godi o'r Barddas diweddaraf, sef rhifyn Eisteddfod Casnewydd. Mae colofn Twm Morys yn sôn am fedd-dod mewn barddoniaeth, ac mae'n dyfynnu'r englyn hwn o waith R.W. Phillips.

Y Meddwyn
Ow! 'r ffôl, anfuddiol Feddwyn - wrthyd Iôr,
I warth du y disgyn:
Annedwydd, druan adyn,
Yfed gwae - dyna'i fyd gwyn.

Englyn y Sul - 22.08.2004

2004-08-22T15:34:00.000+01:00

Dwi wedi methu penderfynu pa englyn o'r gadwyn yma i'w roi fel yr Englyn y Sul swyddogol, felly rhowch sylw i wneud y penderfyniad drostai. Mae'r gadwyn hon yn dod o awdl fuddugol Eisteddfod Genedlaethol Sir Fôn 1957. Teitl yr awdl ydy Cwm Carnedd, a'r awdur ydy Gwilym Tilsley.

Yr eglwys heb beriglor - yno'n awr,
Na neb yn ei hagor;
Mae llwch mall ar ei hallor,
A gwair a dyf ger ei dôr.

Ysgol yn wag o'i desgiau, - heb na mab
Na merch rhwng ei muriau,
Na disgybl wrth ei dasgau,
Na Huw'r Sgŵl ger ei drws cau.

Y capel mawr a weli, - ar y Sul
Tyrrai'r saint i'w lenwi;
Heddiw nid oes i'w noddi
Yn ei dranc ond dau neu dri.

Fe beidiodd twrf y Bedol, - a miri
Ei chwsmeriaid nosol;
Och! o dristwch dirwestol
Ei bar hesb, heb neb ar ôl.

Siop y Mownt, gwag ei chownter, - didrimins,
Didramwy, digwsmer;
Ni waeth i Siams un amser
Roi'i fleinds ar ei ffenestr flêr.

Adfail yw gefail y go'; - aeth ei thân
A'i hengan yn ango';
Adar gwaun a drig yno -
Y brain lle bu Senedd bro.

Sbwriel o chwarel wedi'i chau, - a niwl
Y nos ar y crawiau;
A gwaith dyn, fel brethyn brau
Yn braenu rhwng y bryniau.

Wrth Eglwys Pilleth (Bryn-Glas, Maesyfed)

2004-08-20T23:03:00.000+01:00

Dyma'r gerdd gyntaf a ddaeth i'r meddwl ar ôl gwylio'r rhaglen 'Battlefield Britain' am ymgyrch Owain Glyn-dŵr. Mae'r gerdd o'r gyfrol 'Y Llafn Golau', a'r awdur yw Vernon Jones.

Wrth Eglwys Pilleth
(Bryn-Glas Maesyfed)

Ym mlaenau gwlad Maelienydd
Mae hen ffald i glymu'n Ffydd,
Eglwys i Fair rhwng gweiriau
Anghysbell gangell heb gau.
Diwair dyst y mynd a'r dod
Ym merw'r ffin, mawr ei phennod.

Yn ei hunfan mae'r henfan
A'i chred maith a'i chariad mam,
Yn drist ei hynafol drem
Ar wâl fel hanner helem.
Deil i hidlo o'i hydlan
Hen rawn yr hil ar ein rhan.

Gwelwn dyst i fflam Glyn-dŵr
Cyn y cweir i'r concwerwr:
"Glain y Glyn" a'i gelanedd
Ym Mryn Glas a'r mirain gledd,
Lle bu cigfrain ar leiniau
Ger y waun yn rhwygo'r iau.

Ôl cledd ni welir heddiw -
Y mae'r fro yn falm ar friw;
Daear hau ein brwydyr yw
I adfer hyder ydyw.
Er ei ffawd hi ddyry ffydd
Mileniwm ym Maelienydd.

Englyn Canol yr Wythnos - 17.08.2004

2004-08-17T19:02:00.000+01:00

Dyma'r englyn canol wythnos cyntaf. Hwn oedd yr englyn buddugol yn Eisteddfod Bro Dwyfor 1975, pan enillwyd y Gadair gan Gerallt Lloyd Owen am y tro cyntaf. Ef enillodd yr englyn hefyd gyda'r englyn hwn. Dewisais hwn am ei glyfrwch yn fwy na dim, ac am drosiad effeithiol ac anarferol.

Gwenynen
Er holl ferw'r llafurwaith - a'i rwndi,
Er yr undeb perffaith,
Er cynnull heb streic unwaith,
Yn niwedd haf mae'n ddi-waith.

Cilmeri: Abertawe 1982. Gerallt Lloyd Owen (vi)

2004-08-17T17:00:00.000+01:00

Y rhewynt yn gareiau ar y bont,
A'r byd i'w hwynebau;
Maen y cof yn miniocáu,
Fel yr oerfel, eu harfau.

Fel un 'roedd deunaw o flaen y cannoedd,
Y cannoedd diadwaen;
'Roedd un mur yn ddeunaw maen,
Un noethfur o wenithfaen.

Yn adwy'r bont, dôr eu byd, yn rhyfyg
Canrifoedd yr ennyd
Â deunaw gŵr, dyna i gyd,
Safodd yr oesau hefyd.

Yr iâ ar Bont Orewyn a redodd
Yn ffrydiau eiriaswyn;
Aeth deunaw yn naw, yn un;
Môr o waed oedd mur wedyn.

A'r angau ar ei eingion yn ieuo'u
Haearn yn freuddwydion;
Deunaw marwolaeth dynion,
Deunaw greddf yn gadwyn gron.

Nid oedd ond enaid iddynt, y deunaw
Na roed wyneb arnynt;
Deunaw gŵr dienw gynt
Ym mreuddwyd Cymru oeddynt.

Cilmeri: Abertawe 1982. Gerallt Lloyd Owen (ii)

2004-08-17T16:48:00.000+01:00

Â chof sy'n hwy na chofio fe welaf
Eilwaith ddydd ei lorio,
Ac ail-fyw ei glywfau o
Â galar hŷn nag wylo.

Hwn yw'r cof am wylofain awyr wag
A'r tir oll yn gelain,
Rhagfyr drwy'r goedwig frigfain
A'i drwst megis ffaglau drain.

Wybren y bore'n aberoedd o waed
Yn hollt y mynyddoedd;
Gwridog fel dagr ydoedd
Y wawr, a gwawr euog oedd.

Yntau yn llaes ei fantell, ŵr unig
Ar riniog ei babell,
A roddodd goel ar ddydd gwell,
A hen gam yn ei gymell.

Hon oedd gwawr fawr ei fwriad a hawliai
Orwelion ei dreftad;
I'w golau hi deffrôi gwlad,
Hi oedd diwedd dyhead.

Englyn y Sul - 15.08.2004

2004-08-15T22:36:00.000+01:00

Dwi wedi penderfynu dilyn ôl traed Nic gydag Englyn y Dydd morfablog gan bostio dau englyn yr wythnos. Byddaf yn postio un ar y Sul ac yna un arall yng nghanol yr wythnos (tan y byddai'n rhedeg allan ohonyn nhw). Mae'r llinell olaf yna'n hollol wych. Ro'n i'n pendroni os y dylwn roi un ysgafnach i ddechrau, ond wrth ddarllen y llinell olaf poenus o bersonol ac athrylithgar doedd na ddim amheuaeth mai hwn fyddai'n englyn cyntaf i.

Mae'r cyntaf yn englyn gan Alan Llwyd.

Methu Anghofio Roy
Rwy'n einioes er anhunedd; - rwy'n euog
Saernïo cynghanedd
Rwy'n anadl er distadledd:
Yr wy'n fyw a Roy'n ei fedd.

Cilmeri: Abertawe 1982. Gerallt Lloyd Owen (i)

2004-08-15T19:31:00.000+01:00

Yn fraw agos ar frigyn
Gwelaf leuad llygadwyn
Mor oer â'r marw ei hun

A diddiffoddodd ddioddef
Y byw yn ei wyneb ef
Yn felynllwyd fel hunllef.

Wyneb y diwedd unig,
Druan rhwth, uwch dyrnau'r wig
Yn geudod dirmygedig.

Hyd eithaf y ffurfafen
Y teimlaf ei anaf hen
A'i wae ym mhob gwythïen.

Er bod bysedd y beddau
Yn deilwriaid doluriau,
Cnawd yn y co' nid yw'n cau.